Đào tạo số và thất nghiệp trẻ: Bài học từ Indonesia, Trung Quốc, Đức

Trong thời đại số, việc đào tạo kỹ năng số vẫn chưa thể giải quyết hết nỗi lo thất nghiệp của thanh niên.

Tình hình thất nghiệp trẻ trong kỷ nguyên số

Gần đây, nhiều quốc gia châu Á đã đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục đại học và đào tạo nghề. Tuy nhiên, số liệu thực tế cho thấy tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm sinh viên và người mới ra trường vẫn ở mức cao, phản ánh khoảng cách lớn giữa kiến thức được truyền đạt và nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

Số liệu thực tế tại Indonesia

Theo Cơ quan Thống kê Indonesia (BPS), tính đến tháng 8/2024, tỷ lệ thất nghiệp chung đạt 4,91 %. Trong đó, nhóm tốt nghiệp trung học nghề có tỷ lệ thất nghiệp lên tới 9,01 %, còn sinh viên đại học là 5,25 %. Những con số này cho thấy một khoảng cách sâu sắc giữa chương trình học tập – thường tập trung vào STEM và lý thuyết – và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.

Thực trạng tại Trung Quốc

Trong tháng 8/2024, tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm tuổi 16‑24 (không tính sinh viên) ở Trung Quốc tăng lên 18,9 %, mức cao nhất kể từ khi thay đổi cách tính chỉ số năm 2023. Năm 2024, số sinh viên tốt nghiệp đại học đạt kỷ lục 12,2 triệu người, trong khi nhiều người trẻ phải chuyển hướng sang học cao học hoặc làm các công việc không liên quan như shipper, tài xế xe ôm công nghệ.

Nguyên nhân sâu xa

Chuyên gia giáo dục Ali Yasfu (Đại học Monash, Úc) nhấn mạnh rằng vấn đề không nằm ở năng lực hay tham vọng, mà ở khoảng cách giữa kỹ năng đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Các yếu tố chính bao gồm:

• Thiếu kỹ năng mềm: Nhiều chương trình đào tạo số chỉ tập trung vào công cụ, phần mềm mà không chú trọng tới giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý dự án.
• Giáo trình nặng lý thuyết, thiếu thực hành: Đặc biệt ở các ngành STEM, sinh viên có kiến thức kỹ thuật cao nhưng chưa trải nghiệm môi trường làm việc thực tế.
• Thiếu cơ hội thực tập, học việc: Hệ thống giáo dục chưa thiết lập kết nối chặt chẽ với doanh nghiệp, dẫn đến thông tin nhu cầu thị trường không được phản ánh kịp thời.
• Vốn tự chủ và định hướng nghề nghiệp yếu: Sinh viên thiếu khả năng lập kế hoạch nghề nghiệp, không chủ động tìm kiếm cơ hội thực tập hoặc học hỏi từ sai lầm.

Mô hình đào tạo thành công trên thế giới

Để khắc phục những bất cập trên, một số quốc gia đã xây dựng các mô hình đào tạo kết hợp chặt chẽ giữa trường học và doanh nghiệp.

Đức – Hệ thống đào tạo kép

Hệ thống đào tạo kép của Đức cho phép học viên vừa học tại trường nghề vừa làm việc thực tế tại doanh nghiệp. Báo cáo của OECD cho thấy chương trình này giúp giảm rủi ro thất nghiệp cho thanh niên xuống dưới 5 % và tăng tỷ lệ chuyển tiếp vào việc làm ngay sau khi tốt nghiệp.

Singapore – SkillsFuture

Singapore triển khai SkillsFuture, một quỹ hỗ trợ đào tạo suốt đời, khuyến khích công dân học lại và nhận các chứng chỉ ngắn hạn (micro‑credentials). Các dữ liệu của chương trình cho thấy số người tham gia đào tạo nghề tăng 12 % mỗi năm và tỷ lệ có việc làm ổn định sau đào tạo đạt trên 80 %.

Thụy Sĩ và Hà Lan – Hỗ trợ doanh nghiệp

Ở Thụy Sĩ và Hà Lan, doanh nghiệp nhận thực tập sinh được khuyến khích bằng các ưu đãi thuế và trợ cấp đào tạo, tạo môi trường thực hành thực tế cho sinh viên.

Khuyến nghị cho các quốc gia đang phát triển

Dựa trên các mô hình thành công, OECD đề xuất ba giải pháp trọng tâm:

1. Tăng cường liên kết trường‑doanh nghiệp: Xây dựng chương trình học theo công việc (apprenticeship) và cung cấp ưu đãi cho doanh nghiệp tiếp nhận thực tập sinh.
2. Thiết lập hệ thống dữ liệu thị trường lao động: Cập nhật thường xuyên nhu cầu kỹ năng, từ đó điều chỉnh chương trình đào tạo.
3. Phát triển học tập suốt đời: Hỗ trợ tài chính cho người lao động trung niên nâng cao kỹ năng, giảm khoảng cách giữa công nghệ mới và lực lượng lao động hiện tại.

Song song, các trường học cần chú trọng phát triển kỹ năng chuyển đổi, kỹ năng mềm và tư duy phản biện – những yếu tố doanh nghiệp đánh giá cao hơn kiến thức kỹ thuật thuần túy.

Kết luận

Chuyển đổi số trong giáo dục là một bước tiến quan trọng, nhưng nếu chỉ tập trung vào công cụ mà bỏ qua kỹ năng mềm và môi trường thực hành, nó sẽ không giải quyết được vấn đề thất nghiệp trẻ. Học hỏi từ mô hình đào tạo kép của Đức, chương trình SkillsFuture của Singapore và các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp ở Thụy Sĩ, Hà Lan, các quốc gia có thể xây dựng một hệ sinh thái giáo dục linh hoạt, gắn kết chặt chẽ với nhu cầu thực tế.

Bạn nghĩ sao về vai trò của kỹ năng mềm trong thời đại số? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn và đăng ký nhận bản tin để cập nhật thêm các giải pháp giáo dục hiện đại.

Phạm Khánh (TH)