Nội dung chính
Giá thực phẩm tại Israel đang tăng mạnh trong bối cảnh xung đột kéo dài, khiến chi phí sinh hoạt của người dân chạm mức kỷ lục.
Tăng giá thực phẩm trong thời kỳ xung đột
Trong hai năm qua, kể từ cuộc tấn công của Hamas vào ngày 7/10/2023, giá của hầu hết các mặt hàng thiết yếu đã tăng đáng kể. Một ví dụ tiêu biểu là Krembo – món kẹo marshmallow phủ chocolate gắn liền với mùa đông Israel. Giá một gói tám chiếc đã tăng từ khoảng 14 shekel (khoảng 4,5 USD) năm 2018 lên 22 shekel (khoảng 7 USD) hiện nay, tương đương mức tăng 9% chỉ trong mùa đông năm nay, dù giá nguyên liệu như đường, cacao và bột mì trên thị trường quốc tế lại đang giảm.
Thống kê tăng giá tổng thể
Theo Viện Kế hoạch Kinh tế Israel (IEP), chi phí một “giỏ hàng” gồm 50 mặt hàng thiết yếu đã tăng khoảng 20% trong ba năm qua, tương đương thêm 250 shekel (gần 80 USD) mỗi tháng cho một gia đình trung bình có hai con.
Nguyên nhân sâu xa: Độc quyền thị trường
Các tập đoàn thực phẩm lớn như Strauss, Tnuva và Osem‑Nestlé cho rằng giá tăng do chi phí sản xuất leo thang (điện, thuế tài sản, tiền lương, nguyên liệu). Tuy nhiên, Dr. Dror Strum – cựu Chủ tịch Cơ quan Chống độc quyền Israel và hiện là Giám đốc IEP – chỉ ra rằng các doanh nghiệp này đang hoạt động như “độc quyền trên thực tế”.
Phân tích của chuyên gia
Trong thời kỳ xung đột, người dân ưu tiên tích trữ lương thực và bảo vệ an toàn gia đình hơn là so sánh giá, tạo điều kiện cho các nhà bán lẻ dễ dàng đẩy giá lên mà không gặp áp lực cạnh tranh. Khi thị trường thực phẩm và bán lẻ tập trung vào tay một số ít tập đoàn, động lực giảm giá hầu như không tồn tại, ngay cả khi điều kiện kinh tế toàn cầu có xu hướng thuận lợi.
Hậu quả cho người dân
Chi phí sinh hoạt tại Israel hiện là thứ tư cao nhất trong các thành viên OECD. Theo OECD, giá hàng hóa và dịch vụ ở Israel cao hơn trung bình OECD khoảng 29%, trong khi giá thực phẩm cao hơn 51% so với Liên minh châu Âu và 37% so với mức trung bình OECD.
Latet, tổ chức cứu trợ lớn nhất nước này, cho biết gần 27% các hộ gia đình Israel rơi vào tình trạng thiếu an ninh lương thực vào năm 2025, tăng so với 21% năm trước. Đây là dấu hiệu cảnh báo mạnh mẽ về nguy cơ xã hội nếu giá thực phẩm không được kiểm soát.
Biện pháp của chính phủ và thách thức
Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich và Bộ trưởng Kinh tế Nir Barkat đã công bố một loạt cải cách: nới lỏng hạn ngạch sữa, giảm rào cản nhập khẩu và hài hòa tiêu chuẩn với châu Âu. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không đi kèm với cải cách cấu trúc thị trường – tách các tập đoàn độc quyền – những biện pháp này sẽ chỉ mang tính “bổ sung tạm thời”.
Đề xuất cải cách cấu trúc
Theo Dr. Strum, nếu Israel thực hiện chia tách các tập đoàn độc quyền trong vòng hai năm, chi phí sinh hoạt có thể giảm tới 15%, tương tự như các cải cách thành công trong lĩnh vực viễn thông. Điều này không chỉ hạ giá thực phẩm mà còn khôi phục sức cạnh tranh, bảo vệ người tiêu dùng trong dài hạn.
Với tình hình hiện tại, việc theo dõi chặt chẽ giá cả, thúc đẩy cạnh tranh và thực hiện các chính sách hỗ trợ trực tiếp cho các hộ gia đình có thu nhập thấp là yếu tố then chốt để ngăn chặn cuộc khủng hoảng an ninh lương thực lan rộng.
Bạn nghĩ gì về khả năng cải cách thị trường thực phẩm ở Israel? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn và theo dõi chúng tôi để cập nhật những phân tích sâu hơn.