Chi tiêu y tế Việt Nam tăng 7‑8% mỗi năm, thuốc chiếm hơn 30% tổng chi trả

Chi phí thuốc đang tăng nhanh, người bệnh phải chịu hơn 30% tổng chi tiêu y tế.

Tốc độ tăng chi tiêu và vai trò của thuốc

Theo TS.BS Ong Thế Duệ (Viện Chiến lược và Chính sách Y tế, Bộ Y tế), tổng chi tiêu cho thuốc ở Việt Nam đã tăng từ 4,7 tỷ USD năm 2019 lên 6,9 tỷ USD năm 2025 – mức tăng trung bình 6‑7% mỗi năm. Dự báo đến 2028, thị trường dược phẩm có thể đạt khoảng 8,6 tỷ USD, phản ánh nhu cầu ngày càng cao của người dân.

Hiện nay, chi phí thuốc chiếm hơn 30% tổng chi tiêu trong các nhóm chi trả của bảo hiểm y tế, tạo áp lực đáng kể lên ngân sách công và người bệnh.

Nguyên nhân khiến chi phí thuốc bùng nổ

1. Già hóa dân số: Tỷ lệ người cao tuổi tăng, đồng thời các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, tiểu đường, ung thư và bệnh hô hấp mạn tính ngày càng phổ biến.

2. Giá cao của thuốc mới: Các dược phẩm sáng chế có giá bán cao, trong khi ngân sách y tế vẫn còn hạn chế, khiến quyết định chi trả chậm trễ và giảm khả năng tiếp cận.

Giải pháp chia sẻ rủi ro: mô hình và lợi ích

TS Nguyễn Khánh Phương (Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Y tế) nhấn mạnh: “Giải pháp chia sẻ rủi ro giúp hệ thống bảo hiểm y tế kiểm soát rủi ro tài chính, đồng thời vẫn bảo đảm tăng cường khả năng tiếp cận sớm các thuốc mới cho bệnh nhân.”

Chia sẻ rủi ro là một thỏa thuận đa bên giữa cơ quan quản lý, cơ quan chi trả và nhà sản xuất thuốc. Cơ chế này có thể dựa trên:

• Yếu tố tài chính (đóng góp cố định hoặc tỷ lệ phần trăm chi phí).
• Kết quả điều trị (pay‑for‑performance).
• Dịch vụ kèm theo (hỗ trợ đào tạo, quản lý thuốc).

Mô hình này đã được áp dụng thành công ở nhiều quốc gia, giúp giảm áp lực ngân sách, tăng khả năng tiếp cận thuốc mới và duy trì tính bền vững của quỹ bảo hiểm y tế.

Triển khai tại Việt Nam: những bước thực tiễn

Bà Lương Thị Mai Anh (Vụ Pháp chế, Bộ Y tế) cho biết, kinh nghiệm từ các quốc gia đã chứng minh mức độ tiếp cận thuốc mới của người bệnh được cải thiện rõ rệt, đồng thời giảm áp lực tài chính công. Việt Nam có thể bắt đầu bằng việc thí điểm mô hình chia sẻ rủi ro, đánh giá kết quả và mở rộng dần, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý, chuẩn hoá dữ liệu và tăng cường giám sát minh bạch.

Hội thảo ngày 24/12 tại Hà Nội, do Viện Chiến lược và Chính sách Y tế phối hợp với AstraZeneca Việt Nam tổ chức, là một bước quan trọng trong chương trình “Hợp tác vì tính bền vững và khả năng chống chịu của hệ thống y tế Việt Nam”. Trong 5 năm qua, chương trình đã thực hiện nghiên cứu về bền vững hệ thống y tế, xây dựng báo cáo chính sách chuyển giao công nghệ thuốc và vaccine, và tổ chức các hoạt động nâng cao năng lực cho các đơn vị y tế.

Bà Nguyễn Thị Lương Phong, Giám đốc Đối ngoại AstraZeneca Việt Nam, đánh giá rằng các kết quả đạt được trong 5 năm hợp tác sẽ nâng cao khả năng sẵn sàng ứng phó với gánh nặng bệnh tật, mở rộng tiếp cận điều trị hiệu quả và hỗ trợ quản lý chi phí y tế theo hướng bền vững. Cô nhấn mạnh: “Các cơ chế như chia sẻ rủi ro là chìa khóa biến cam kết chính sách thành kết quả sức khỏe cộng đồng thực tế.”

Kết luận

Chi phí thuốc đang trở thành yếu tố chính gây tăng chi tiêu y tế ở Việt Nam. Áp dụng mô hình chia sẻ rủi ro không chỉ giúp kiểm soát ngân sách mà còn tăng khả năng tiếp cận các dược phẩm tiên tiến cho người bệnh. Để thành công, cần có lộ trình thí điểm, khung pháp lý rõ ràng và hệ thống giám sát minh bạch.

Bạn có nghĩ rằng chia sẻ rủi ro sẽ là giải pháp lâu dài cho hệ thống y tế Việt Nam? Hãy chia sẻ ý kiến của mình ở phần bình luận và theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm các phân tích chuyên sâu.