Thế hệ doanh nhân trẻ Việt Nam đang chuẩn bị ghi dấu trên bản đồ kinh doanh toàn cầu, khẳng định sức mạnh của các gia đình doanh nhân Việt.

Vài năm trước, tôi đã dẫn một đoàn cán bộ địa phương tới Nhật Bản thăm một doanh nghiệp cơ khí lâu đời, thành lập từ những năm 1920. Dù chỉ xuất khẩu một phần nhỏ, doanh nghiệp vẫn duy trì chất lượng cao và mở rộng cơ hội thực tập cho các kỹ sư Việt. Chủ doanh nghiệp – con trai người sáng lập – chia sẻ một băn khoăn: làm sao để doanh nghiệp bền vững tới thế hệ thứ ba?

Bài học từ các doanh nghiệp gia đình toàn cầu

1. A. Lange & Sohne – Đôi mắt của thời gian

Ferdinand Adolph Lange, người đam mê đồng hồ, đã thành lập nhà máy đồng hồ ở Dresden năm 1845 (A. Lange & Cie). Sau hai cuộc chiến thế giới và sự sụp đổ của Bức tường Berlin, thương hiệu được đăng ký lại năm 1990 bởi cháu chắt Walter Lange. Đến năm 2000, sau bốn thế hệ, gia đình Lange bán doanh nghiệp cho Richemont. Ngày nay, A. Lange & Sohne đứng ngang với Patek Philippe trong danh sách đồng hồ cao cấp nhất thế giới.

2. Hoshi Ryokan – 46 thế hệ phục vụ khách

Nhà nghỉ Hoshi Ryokan, thành lập năm 718, đã được vận hành liên tục qua 46 thế hệ, cung cấp dịch vụ lưu trú, tắm nước nóng và spa. Đây là minh chứng sống động cho khả năng duy trì giá trị gia truyền qua hàng nghìn năm.

3. Marchesi Antinori – Rượu vang của 26 thế hệ

Từ năm 1385, dòng họ Antinori đã sản xuất rượu vang, và năm 2023 Drinks International công nhận Marchesi Antinori là nhãn rượu vang uy tín nhất thế giới. Sự kiên định và đổi mới liên tục đã giúp họ duy trì vị thế trong ngành.

Thực trạng doanh nghiệp gia đình ở Việt Nam

Theo khảo sát Family Enterprise USA (2023‑2024), 35% các công ty Fortune 500 thuộc sở hữu gia đình, đóng góp 64% GDP và tạo 62% việc làm. Tuy nhiên, chỉ 30% doanh nghiệp gia đình tồn tại tới thế hệ thứ hai, 12% tới thế hệ thứ ba và chỉ 4% tới thế hệ thứ tư (Family Firm Institute).

Ở Việt Nam, 100 doanh nghiệp gia đình lớn nhất đóng góp khoảng ¼ GDP quốc gia. So sánh khu vực, các doanh nghiệp gia đình ở Hồng Kông chiếm 84% GDP, Malaysia 76%, Singapore 48% và Philippines 47%.

McKinsey dự báo rằng trong năm tới, doanh nghiệp gia đình có thể chiếm 40% các tập đoàn lớn nhất thế giới – tăng gấp hơn 2,5 lần so với năm 2010.

Thế hệ doanh nhân trẻ Việt: Cơ hội và thách thức

Những câu chuyện thực tế đang lan tỏa khắp các tỉnh miền núi và thành phố. Một chàng trai tốt nghiệp quản trị kinh doanh ở nước ngoài, con của hai đầu bếp Nha Trang, đã mở tiệm bò nướng tại Măng Đen. Anh không chỉ chăm chút về hương vị mà còn tạo ra trải nghiệm văn hoá qua việc giới thiệu rượu địa phương, cách tính độ cao lò nướng và những câu chuyện lịch sử về khai phá vùng kinh tế mới những năm 80.

Em họ của tôi đang kế thừa doanh nghiệp cơ khí gia đình. Bố ông đã đầu tư máy móc hiện đại và mời chuyên gia nước ngoài đào tạo đội ngũ thợ. Ông luôn nhắc: “Nói ít, lắng nghe nhiều”. Bài học này đã giúp thế hệ 2.0 không chỉ duy trì mà còn mở rộng quy mô sản xuất, đồng thời đề xuất các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nội địa trước áp lực cạnh tranh từ nhập khẩu linh kiện.

Trong lĩnh vực ẩm thực, các cháu nội và cháu ngoại của những thương hiệu như Phở Thìn Bờ Hồ, Phở Xào Bát Đàn, Chả Cá Lã Vọng, Bún ốc Phù Đồng Thiên Vương đang tái tạo thương hiệu bằng cách kết hợp công nghệ số, kênh bán hàng trực tuyến và mô hình trải nghiệm khách hàng hiện đại.

Kết luận

Thế hệ doanh nhân trẻ Việt, dù là thế hệ thứ hai, thứ ba hay thậm chí là người không xuất thân từ gia đình nổi tiếng, đều đang tạo ra giá trị vật chất và tinh thần cho cộng đồng. Họ không chỉ bảo tồn di sản mà còn sáng tạo những mô hình kinh doanh mới, góp phần nâng tầm vị thế của doanh nghiệp Việt trên trường quốc tế.

Chúng ta cần tiếp tục xây dựng môi trường pháp lý, tài chính và đào tạo hỗ trợ, để các doanh nghiệp gia đình có thể vượt qua “cột mốc thế hệ” và phát triển bền vững trong tương lai.