Bún cua thối – món ăn mang hương vị lên men đặc trưng, đã trở thành thử thách ẩm thực không thể bỏ qua khi đặt chân tới Gia Lai.

Bún cua thối: Di sản ẩm thực độc đáo của Tây Nguyên

Sau khi Lê Hạ Anh, “mỹ nhân” của bộ phim Mưa Đỏ, được nhắc đến nhiều trong Ngôi sao xanh 2025, quê hương Gia Lai của cô nhanh chóng thu hút sự chú ý của du khách và giới truyền thông. Không chỉ vì vẻ đẹp và tài năng diễn xuất, mà còn vì những món đặc sản địa phương, trong đó bún cua thối nổi bật nhất.

Xuất xứ và lịch sử hình thành

Bún cua thối có nguồn gốc từ tập quán ẩm thực của người dân Gia Lai, đặc biệt phổ biến ở thành phố Pleiku và các vùng lân cận. Được sinh ra trong bối cảnh khó khăn, người dân đã tận dụng nguyên liệu sẵn có như cua đồng, măng rừng và rau rừng để tạo nên một bữa ăn no bụng, đậm đà.

Quy trình lên men mắm cua – “linh hồn” của món ăn

Quá trình làm mắm cua là bước quyết định hương vị. Cua đồng được làm sạch, giã nhuyễn, trộn muối theo tỷ lệ chuẩn, sau đó ủ trong thời gian dài để lên men tự nhiên. Khi mắm đạt mức “thối” – mùi nồng đặc trưng, nó đã sẵn sàng để pha loãng vào nước dùng.

Theo chuyên gia ẩm thực Trần Văn Hùng, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu ẩm thực Tây Nguyên, “mắm cua lên men đúng cách sẽ tạo ra vị béo, mặn, ngọt hậu đặc biệt, không thể nhầm lẫn với bất kỳ loại mắm nào khác”.

Thành phần truyền thống của một tô bún cua thối

Một tô bún cua thối điển hình gồm:

• Bún tươi
• Nước mắm cua pha loãng
• Măng rừng luộc
• Da heo chiên giòn
• Chả, tóp mỡ
• Trứng luộc (tùy chọn)
• Rổ rau sống phong phú: rau muống bào, bắp chuối, giá đỗ, xà lách, rau thơm và các loại rau rừng địa phương

Khi ăn, thực khách tự chan mắm cua lên tô, trộn đều để các nguyên liệu hòa quyện. Ban đầu có thể “sốc mùi”, nhưng chỉ sau vài đũa, vị ngọt của cua, độ giòn của rau, béo của da heo và vị mặn đặc trưng sẽ dần chinh phục vị giác.

Trải nghiệm thực tế: Từ “chặn mùi” đến “nghiện”

Nhiều du khách lần đầu tới Gia Lai thường phải “làm quen” với mùi lên men mạnh mẽ. Theo số liệu của Tổng cục Du lịch Việt Nam, trong năm 2025 có hơn 30.000 lượt khách quốc tế và nội địa ghi nhận đã thử bún cua thối, trong đó 68% cho biết họ sẽ quay lại để “thử lại”.

Người dân địa phương thường ăn bún cua vào buổi sáng hoặc xế chiều, coi đây là bữa ăn no lòng, đồng thời là hương vị gợi nhớ quê nhà, gắn liền với tuổi thơ.

Vị trí trong bức tranh ẩm thực Gia Lai

Dù thời đại hiện đại hoá, bún cua thối vẫn giữ được nét mộc mạc, không cầu kỳ trong cách bày biện nhưng lại đậm đà bản sắc. Nó không chỉ là một món ăn, mà còn là biểu tượng của tính cách thẳng thắn, chân chất của người phố núi Tây Nguyên.

Với xu hướng “đặc sản thử thách” đang lan rộng, bún cua thối đã vươt ra khỏi phạm vi địa phương, trở thành điểm dừng chân không thể bỏ qua cho những ai muốn khám phá ẩm thực độc đáo của Việt Nam.

Yến Nguyễn