Người làm khoa học không chỉ quan tâm tới mức lương, mà còn cần môi trường làm việc thực tế và quyền tự chủ.

Bối cảnh: Lời mời nhưng không có việc

Nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Quân nhấn mạnh rằng lương không phải là yếu tố duy nhất quyết định việc lựa chọn của các nhà khoa học. Thực tế, nhiều tỉnh đã mời giáo sư về nhưng suốt cả năm không giao việc, khiến họ phải rời bỏ.

Trong một tọa đàm do Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức, ông Quân nhắc lại các nghị quyết quan trọng: Nghị quyết 27 (2008) về xây dựng đội ngũ trí thức, Nghị quyết 20 (2012) về phát triển khoa học‑công nghệ, Nghị quyết 29 (2013) về đổi mới giáo dục và đào tạo. Dù đã có khung chính sách, phần lớn vẫn chưa được triển khai thực tiễn.

Ba trụ cột của chính sách thu hút nhân tài

1. Đãi ngộ thực tế, khả thi và quyền tự chủ hợp lý

Ông Quân đưa ra ví dụ Nghị quyết 98 cho phép TPHCM trả lương lãnh đạo các cơ sở nghiên cứu công lập lên tới 120 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, không ai dám nhận mức lương này vì mức chênh lệch quá lớn so với đồng nghiệp (10‑15 triệu). Ông cho rằng nếu lãnh đạo được trả cao, các vị trí phụ trợ như phó, chủ nhiệm đề tài cũng cần mức lương tương xứng (80‑90 triệu).

Giải pháp là trao quyền tự chủ cho các cơ sở công lập, nhưng không để chúng trở thành “tự chủ cực đoan”. Nhà nước vẫn phải chịu trách nhiệm đầu tư cơ bản, trong khi các đơn vị tự quản có thể linh hoạt chi trả lương và thưởng để giữ chân nhân tài.

2. Lãnh đạo có tầm nhìn và uy tín

Người đứng đầu các viện, trường đại học cần có tâm huyết, tầm nhìn và khả năng quan tâm, sẻ chia. Khi không có lãnh đạo như vậy, việc thu hút và giữ chân nhân tài trở nên khó khăn hơn.

PGS Huỳnh Quyết Thắng, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, khẳng định nhà khoa học trẻ có thể chấp nhận mức lương thấp hơn nếu được giao nhiệm vụ thực tiễn, dự án nghiên cứu và môi trường hỗ trợ sáng tạo.

3. Tự chủ trong nghiên cứu và ngân sách

Nhà khoa học khi được mời về cần được giao quyền quyết định ngân sách riêng, khả năng mời đồng nghiệp trong và ngoài nước, và được giao nhiệm vụ theo dạng đặt hàng có trách nhiệm theo dõi, đôn đốc.

“Nếu chính sách không đồng bộ, lãnh đạo không thực sự quan tâm và hệ sinh thái nghiên cứu không thuận lợi, chúng ta rất khó thu hút hay giữ chân người giỏi,” ông Quân nhấn mạnh.

Thực tiễn tại Đại học Bách khoa Hà Nội

Từ năm 2023, Bách khoa đã triển khai đề án thử nghiệm thu hút nhân tài và tiếp tục ban hành kế hoạch 2025‑2030 nhằm tuyển dụng giảng viên trẻ, chuyên gia và nhà khoa học đầu ngành. Đây là dự án thu hút nhân tài quy mô lớn nhất của trường.

Theo ông Thắng, trong 5 năm qua thu nhập của cán bộ đã được cải thiện, nhưng do trường là cơ sở công lập, mức lương vẫn phải tuân thủ quy định nhà nước, không thể so sánh trực tiếp với các trường tư thục.

“Điều quan trọng không chỉ là lương bổng, mà còn là môi trường làm việc, sự coi trọng, quyền sáng tạo và cơ hội cống hiến,” ông Thắng khẳng định.

Kết luận

Ba yếu tố – đãi ngộ thực tế, lãnh đạo có tầm nhìn và quyền tự chủ trong nghiên cứu – là chìa khóa để chính sách thu hút nhân tài thực sự hiệu quả. Các tỉnh, thành phố cần chuyển từ lời mời sang hành động cụ thể: giao việc, giao dự án, và tạo môi trường hỗ trợ.

Bạn có ý tưởng nào để cải thiện chính sách thu hút nhân tài tại địa phương? Hãy chia sẻ ý kiến của mình trong phần bình luận và theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm các phân tích chuyên sâu.