Danh sách 76 nhà khoa học dưới 60 tuổi qua đời từ đầu năm 2024 đã gây sóng gió trong cộng đồng nghiên cứu Trung Quốc.

Bối cảnh thống kê các trường hợp tử vong

Theo dữ liệu công khai trên nền tảng CSND – một trang dành cho lập trình viên – ít nhất 76 nhà nghiên cứu dưới 60 tuổi đã mất kể từ tháng 1/2024, tăng đáng kể so với 44 người trong năm 2023. Người trẻ nhất là cô Đổng Tư Giai, giảng viên Đại học Nam Kinh, chỉ 33 tuổi khi qua đời.

Phản ứng của cộng đồng mạng và giới nghiên cứu

Danh sách này nhanh chóng trở thành đề tài tranh luận trên Weibo và các diễn đàn khoa học. Một số người dùng đặt câu hỏi: “Gia đình có đồng ý việc thu thập và công bố thông tin này không? Liệu việc này có gây tổn thương thêm cho người thân?”.

Những tài khoản chuyên về thống kê nhấn mạnh rằng các nhà khoa học trẻ không chỉ là con số trong bảng tính mà là những cuộc đời bị cắt ngang giữa chừng.

Nguyên nhân được đề xuất và những lỗ hổng dữ liệu

• Áp lực công việc: Hệ thống “up‑or‑out” buộc giảng viên phải đạt tiêu chuẩn nghiên cứu trong vòng 6 năm, nếu không sẽ mất hợp đồng.
• Khó khăn trong việc xin tài trợ: Nhiều dự án nghiên cứu đòi hỏi ngân sách lớn và quy trình phê duyệt phức tạp.
• Khối lượng công việc quá tải: Yêu cầu xuất bản bài báo, hướng dẫn sinh viên và tham gia các hội thảo quốc tế.
• Chất lượng dữ liệu chưa cao: Một số trường hợp có thể chưa được công khai, nhất là ở những khu vực chưa phổ biến Internet.

Hệ thống “up‑or‑out” và áp lực công việc

Theo South China Morning Post, danh sách được biên soạn bởi một nguồn ẩn danh tại Quảng Đông, nhằm “lấp khoảng trống thông tin” và hỗ trợ hoạch định chính sách. Tuy nhiên, việc công khai số liệu mà không có ngữ cảnh đầy đủ đã khiến nhiều người cảm thấy việc thống kê “lạnh lùng” và thiếu tôn trọng.

Quan điểm chuyên gia và hướng giải quyết

Fan Xiudi, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đánh giá Giáo dục, Đại học Đồng Tế, Thượng Hải, nhấn mạnh: “Công chúng hiện nay dễ dàng quy mọi nguyên nhân cho áp lực công việc hoặc hệ thống ‘up‑or‑out’. Nhưng cách phản ứng cảm tính như vậy không giúp chúng ta giải quyết vấn đề thực sự.” Bà đề xuất cần có nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố sức khỏe, môi trường làm việc và hỗ trợ tâm lý cho nhà khoa học.

Kết luận

Trong khi danh sách 76 trường hợp tử vong mở ra một cuộc đối thoại quan trọng về sức khỏe và môi trường làm việc của nhà khoa học trẻ, việc thu thập và công bố dữ liệu cần được thực hiện một cách có trách nhiệm, tôn trọng quyền riêng tư và dựa trên nguồn tin xác thực. Đối thoại mở rộng giữa các trường đại học, cơ quan tài trợ và chính phủ sẽ là chìa khóa để giảm thiểu rủi ro và bảo vệ thế hệ nhà nghiên cứu tương lai.

Bạn có ý kiến gì về áp lực trong môi trường nghiên cứu? Hãy chia sẻ suy nghĩ của mình ở phần bình luận và theo dõi chúng tôi để cập nhật những phân tích sâu hơn.