Thị trường bản quyền yếu: Khi ông lớn phim phải thương lượng

Một thị trường bản quyền yếu không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho nhà sản xuất và nghệ sĩ, mà còn làm méo mó hành vi của toàn bộ hệ sinh thái.

Bối cảnh thị trường bản quyền tại Việt Nam

Việt Nam hiện có ba cơ chế pháp lý chính để bảo vệ bản quyền: hành chính, dân sự và hình sự. Tuy nhiên, mỗi cơ chế đều gặp những hạn chế thực tiễn khiến việc thực thi không đủ răn đe.

• Hành chính: mức phạt thường không đủ sức ngăn chặn vi phạm.
• Dân sự: quá trình kiện tụng kéo dài, chi phí cao, rủi ro “được vạ thì má đã sưng”.
• Hình sự: yêu cầu chứng minh quy mô thương mại của vi phạm, điều này khó đạt được đối với nhiều trường hợp.

Trường hợp Lotte Entertainment và Rổ Phim

Gần đây, admin fanpage của Lotte Entertainment Việt Nam đã phải nhắn tin thương lượng với trang web xem phim miễn phí Rổ Phim để yêu cầu gỡ bỏ bộ phim Yêu Quái Núi Lãng Lãng dự kiến công chiếu cuối tháng 1. Cuộc đối thoại, dù có phần “thơ mộng”, đã nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội và thu hút sự chú ý của dư luận.

Chuyên gia truyền thông điện ảnh Châu Quang Phước nhận định: việc một ông lớn như Lotte “nhỏ nhẹ” với một trang web lậu không chỉ là hành động bất ngờ mà còn là minh chứng cho sự thiếu lựa chọn thực tiễn trong môi trường bản quyền yếu.

Cơ chế pháp lý và những hạn chế

Theo quan điểm của Châu Quang Phước, việc khởi kiện dân sự hay chờ xử phạt hành chính không mang lại hiệu quả nhanh chóng. Thời gian vòng đời của một bộ phim tại thị trường Việt Nam thường ngắn, vì vậy doanh nghiệp cần một giải pháp nhanh, ít rủi ro và chi phí.

Thương lượng dân sự – Giải pháp thực tiễn

Lotte đã lựa chọn giải quyết qua quan hệ dân sự, tức là thương lượng trực tiếp với Rổ Phim để gỡ bỏ nội dung vi phạm. Phương án này:

1. Tiết kiệm thời gian và chi phí so với kiện tụng.
2. Giảm thiểu rủi ro pháp lý cho cả hai bên.
3. Đảm bảo bộ phim được phát hành đúng thời gian, không bị trì hoãn.

Kết luận và góc nhìn chuyên môn

Thị trường bản quyền yếu không chỉ làm giảm doanh thu cho nhà sản xuất và nghệ sĩ, mà còn buộc các doanh nghiệp “đúng luật” phải thay đổi cách hành xử – từ việc kiện tụng sang thương lượng mềm mỏng. Điều này không phản ánh sự thiếu đạo đức, mà là hệ quả của một khung pháp lý chưa đủ mạnh.

Để phá vỡ vòng lặp này, cần có những cải cách sâu rộng: tăng mức phạt hành chính, rút ngắn thời gian xử lý vụ kiện dân sự và tạo ra các cơ chế chứng minh vi phạm thương mại nhanh chóng. Chỉ khi pháp luật thực sự răn đe, các ông lớn trong ngành sẽ có thể hành động “đúng tư thế” mà không cần phải “đấu giá” bằng thương lượng.

Nhật Hạ