Viêm màng não mô cầu: Nguy cơ, phòng ngừa và vắc xin cần biết

Viêm màng não mô cầu là một bệnh nhiễm trùng nguy hiểm, có thể gây tử vong trong vòng 24 giờ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Viêm màng não mô cầu là gì?

Viêm màng não mô cầu (Neisseria meningitidis) là bệnh do vi khuẩn gram âm gây ra, thường sinh sống trong khoang hầu họng của người khỏe mạnh. Khi vi khuẩn xâm nhập vào máu và tới màng não, bệnh nhanh chóng tiến triển thành viêm màng não, nhiễm trùng huyết và suy đa tạng.

Đặc điểm lây truyền và nhóm nguy cơ

Vi khuẩn lây lan chủ yếu qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần. Các môi trường đông người như doanh trại quân đội, ký túc xá, trường học là nơi tiềm ẩn nguy cơ cao. Người trẻ tuổi chưa được tiêm phòng, người hút thuốc, hoặc có thói quen tụ tập đông người là những đối tượng dễ bị nhiễm.

Triệu chứng cảnh báo sớm

• Sốt cao đột ngột, kéo dài hơn 24 giờ.
• Mệt mỏi, ớn lạnh, cảm giác lờ mờ.
• Phát ban xuất huyết (đặc biệt ở vùng cổ, ngực).
• Đau đầu, nôn ói, thay đổi nhận thức.

Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào trên, bệnh nhân cần đến cơ sở y tế ngay lập tức để được xét nghiệm máu, dịch não tủy và chẩn đoán nhanh.

Phương pháp chẩn đoán và điều trị hiện hành

Ở Bệnh viện Bạch Mai, bệnh nhân nghi ngờ viêm màng não mô cầu được thực hiện các bước sau:

1. Isolate bệnh nhân và thực hiện xét nghiệm máu, dịch ngoáy họng.
2. Chọc dịch não tủy để quan sát tế bào và thực hiện PCR xác định Neisseria meningitidis.
3. Sử dụng kháng sinh đặc hiệu (ví dụ: ceftriaxone) ngay khi nghi ngờ.
4. Theo dõi chặt chẽ các chỉ số sinh học, hỗ trợ hô hấp và dinh dưỡng.

Trong một ca được ghi nhận vào tháng 1/2026, bệnh nhân nhập viện trong tình trạng hôn mê sâu, suy hô hấp và xuất huyết tiêu hóa. Sau khi được chẩn đoán bằng PCR dương tính, bệnh nhân được điều trị bằng kháng sinh và hỗ trợ máy thở. Đến ngày 15/1/2026, bệnh nhân đã tỉnh táo, ngưng thở máy và đang hồi phục tốt.

Phòng ngừa: tiêm vắc xin và biện pháp sinh hoạt

Hiện tại, vắc xin là biện pháp duy nhất có thể ngăn ngừa bệnh một cách hiệu quả. Việt Nam đang sử dụng hai loại vắc xin chính:

• Bexsero (GSK – Ý): bảo vệ nhóm B, là nhóm vi khuẩn gây bệnh phổ biến nhất ở thanh thiếu niên.
• Menactra (Sanofi – Mỹ): bảo vệ các nhóm A, C, Y, W-135.

Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, khuyến cáo tiêm đầy đủ cả hai loại vắc xin theo phác đồ của Bộ Y tế để tạo lớp bảo vệ toàn diện.

Ngoài tiêm phòng, người dân nên thực hiện các biện pháp sinh hoạt lành mạnh:

• Tránh tụ tập đông người trong môi trường kín, đặc biệt khi có dịch bệnh đang bùng phát.
• Không hút thuốc lá và hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng hắt hơi, ho.
• Giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch cồn.
• Khi xuất hiện sốt, mệt mỏi, hoặc phát ban xuất huyết, nên đến cơ sở y tế để được khám và xét nghiệm kịp thời.

Những lưu ý quan trọng từ chuyên gia

Theo PGS.TS Đỗ Duy Cường, Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, “Người mang trùng không triệu chứng chiếm 5‑20% dân số, trong đó tỷ lệ cao nhất ở độ tuổi 15‑19 (23,7%). Đây là ‘ổ chứa’ âm thầm, có thể gây bùng phát dịch nếu không có biện pháp phòng ngừa chủ động.”

Vi khuẩn có khả năng gây di chứng nặng nề như điếc, co giật hoặc tổn thương thần kinh vĩnh viễn ngay cả khi bệnh nhân được cứu sống. Vì vậy, việc nhận diện sớm và tiêm vắc xin đúng thời điểm là yếu tố quyết định để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Thúy Nga