Nội dung chính
VV 340a đang bắn ra các luồng khí siêu nóng, ngăn chặn quá trình hình thành sao trong thiên hà.
Theo ScienceAlert, các nhà thiên văn mới phát hiện một hiện tượng hiếm gặp ở một thiên hà cách Trái Đất khoảng 500 triệu năm ánh sáng. Thiên hà này, được đặt tên là VV 340a, đang phóng những dải khí ion hoá cao nhiệt độ lên tới hàng chục nghìn năm ánh sáng, giống như một vòi phun nước khổng lồ trong không gian.
Hiện tượng độc đáo của VV 340a
VV 340a không chỉ là một thiên hà bình thường. Nó đang trải qua một giai đoạn “đói” nguyên liệu vì các luồng khí siêu nóng được đẩy ra khỏi trung tâm, khiến nguồn nhiên liệu cho việc hình thành sao bị tiêu hao nhanh chóng.
Luồng phản lực vô tuyến quy mô kiloparsec
Nhà vật lý thiên văn Justin Kader (Đại học California, Irvine) mô tả: “Đây là lần đầu tiên chúng ta quan sát được một luồng phản lực có hiện tượng xoay đảo hướng ở quy mô toàn thiên hà, tạo ra một dải khí nóng khổng lồ lan ra ngoài.”
Nguyên nhân: Lỗ đen siêu khối lượng ở trung tâm
Giả thuyết hiện hành cho rằng một siêu khối lượng đen (super‑massive black hole) nằm ở trung tâm VV 340a đang “nuốt” và đồng thời “phun” ra lượng bức xạ khổng lồ. Khi lượng năng lượng này vượt quá mức cân bằng, nó đẩy vật chất ra khỏi đĩa thiên hà, tạo thành các luồng khí dài khoảng 20.000 năm ánh sáng mỗi phía.
Cơ chế gia tốc
Vật chất bị lệch hướng từ rìa đĩa được kéo dọc theo các đường sức từ của lỗ đen, sau đó được phóng ra không gian với tốc độ gần bằng tốc độ ánh sáng, tạo nên các luồng ion hoá cao.
Tác động tới quá trình hình thành sao
Những luồng khí này không chỉ làm “đói” nguồn nguyên liệu cho sao mới mà còn làm tăng nhiệt độ môi trường xung quanh, ngăn cản các đám mây khí lạnh co lại để hình thành sao. Kết quả là tốc độ hình thành sao của VV 340a giảm mạnh, một dấu hiệu cho thấy thiên hà đang bước vào giai đoạn “lão hoá”.
So sánh với các mô hình cũ
Độ rộng và nhiệt độ của các luồng khí trong VV 340a gấp tới 30 lần so với giới hạn dự đoán của các mô hình thiên hà truyền thống, mở ra nhiều câu hỏi mới cho cộng đồng nghiên cứu.
Kết luận và triển vọng nghiên cứu
VV 340a là minh chứng sống động cho khả năng lỗ đen “giết” thiên hà bằng cách ngăn chặn quá trình hình thành sao. Đồng thời, nó cũng nhắc nhở chúng ta rằng vòng đời của một thiên hà còn đầy những bí ẩn chưa được giải đáp. Các quan sát tiếp theo bằng kính viễn vọng không gian sẽ giúp làm sáng tỏ cơ chế chi tiết của hiện tượng này.
